Vrouwen en sportduiken: Laat dat macho gedoe maar achterwege!

door Peter Mieras

• Een korte geschiedenis
• De (waan)ideeën
• De feiten en de realiteit
• Wat als je het wilt proberen?

In de korte tijd dat het recreatieve sportduiken populair is geworden en de markt heeft zien groeien, is het aantal beoefenaars gegroeid maar zijn het traditioneel de mannen die het grootste aandeel vormen. Ondanks het groeiend aantal vrouwen die deze sport oppakken en de langzame verandering van vooroordelen t.o.v. vrouwen in deze activiteit, wordt het nog steeds niet altijd gewoon gevonden als een vrouw gaat sportduiken.

Een korte geschiedenis

De meeste standaard uitrustingen en veiligheidsregels die tegenwoordig bij het sportduiken worden gebruikt vinden hun oorsprong in minder vredige activiteiten. Militaire om precies te zijn. De eerste duikuitrustingen werden voor bergingsdoeleinden of tactische manoeuvres gebruikt zoals het plaatsen of onschadelijk maken van mijnen. Rebreathers, die gebruikte ademlucht filteren en weer met zuurstof verrijken werden al in de eerste wereldoorlog gebruikt. Pas een aantal jaren nadat Cousteau en Gagnan in 1943 de eerste bruikbare autonome duikuitrustingen uitvonden (Self Containing Underwater Breathing Apparatus = SCUBA) had het recreatieve sportduiken een platform om zich verder op te ontwikkelen. In het begin waren de mensen die met sportduiken als hobby begonnen vaak ex-militairen die toegang hadden tot trainingsfaciliteiten en uitrustingen. Zij vormden duikclubs of verenigingen en "burgers" die lid wilden worden moesten vaak een legerachtige training doorlopen met een zwaar accent op uithoudingsvermogen en kracht. Hierin vindt de mythe waarschijnlijk z'n geboorte dat een duiker een halve commando moet zijn en dat vrouwen niet in staat zouden zijn aan die eisen te voldoen.

De (waan)ideeën

Het zou te simpel zijn om deze vooroordelen alleen maar op de mannen af te schuiven. Vrouwen die traditioneel werden opgevoed als moeder en degene die de huishouding doet, moesten dat (soms zelf)opgelegde rolpatroon doorbreken. Niet iedereen is rebels genoeg om dit imago van zich af te zetten. Met de voortschrijdende emancipatie, de ontwikkeling van eigenwaarde en zelfvertrouwen van vrouwen en de groei van de markt van het sportduiken, hebben vrouwen gelukkig meer en meer het duiken als hobby ontdekt, teneinde het grootste maar meest onbekende deel van onze planeet te ontdekken. Het duiken is echter nog steeds een door mannen gedomineerde sport en ik ben er van overtuigd dat veel vrouwen het duiken zouden willen proberen maar nog steeds de mythe voor ogen hebben van de hoge fysieke en kennis eisen.

Een sprekend voorbeeld was een mannelijke duikinstructeur die vond dat de schoonmaakster op zijn werk niet intelligent genoeg zou zijn om duiken te leren! Alsof je werk of je geslacht iets met je IQ te maken zouden hebben. Geloof mij, deze man heeft toiletten schoon gemaakt en is nu duikinstructeur.

De meeste vrouwen die ik geïnterviewd heb voelen zich als gelijkwaardig geaccepteerd. Echter de meesten hebben in het begin reacties gehad die varieerden van "is duiken niet gevaarlijk voor vrouwen?" tot "duiken? dat is niets voor vrouwen". Sommigen zijn door hun partner gestimuleerd om het eens te proberen en werden enthousiaste en soms betere duikers. Anderen zijn bijna geforceerd door de reeds duikende partners en zijn gestopt door de voortdurende druk.

Vroeger was een vrouwelijke duikinstructeur een uitzondering maar tegenwoordig zien we steeds meer vrouwelijke instructeurs die net zo goed lesgeven als hun mannelijke collega's en soms meer geduld of respect voor de regels tonen. Mannelijke instructeurs neigen nog te vaak naar het zich bewijzen en tonen aan vrouwelijk duikers dat ze minder zouden kunnen door hen belachelijke oefeningen te laten doen. Zo vertelde Anne, een Franse reddingsduiker, dat haar mannelijke instructeur zich door haar 200 meter over het strand liet dragen als standaard reddingsoefening om te laten zien dat je als vrouw een minder goede redder zou zijn! Deze instructeur moet maar even zijn lesstandaards er op naslaan want deze oefening staat nergens en wordt ook niet aan mannen gevraagd te doen. Meer een geval van eigenwaarde verhogen!

Helaas vinden we in de traditionele duikclubs nog veel te veel mannen die een ingebeelde superioriteit moeten bewijzen. Tijdens een bezoek aan IT-College in Cannes, een opleidingscentrum voor instructeurs, interviewde ik twee vrouwen die al meer dan 10 jaar duiken. Daniela Goldstein, een Course Director, die mensen opleidt tot duikinstructeur: "Er is een groot verschil tussen de oude stijl duikclubs en associaties en professionele duikorganisaties, vooral hier in Frankrijk. De laatste zien de mensen als betalende klanten en of je nu vrouw of man bent, je krijgt hetzelfde niveau van service. Toen ik 13 jaar geleden met duiken begon moest ik tot in het oneindige allerlei onzinnige snorkel- en duikoefeningen doen die niets met de realiteit van duiken te maken hadden. Op de opleiding voor instructeurs was ik de enige vrouwelijke kandidaat. De reacties die ik kreeg waren: 'wat jammer dat je pas op je negenentwintigste begint, je had een goede instructeur kunnen worden' en zelfs 'waarom ben jij hier? denk je dat je ook instructeur kan worden?' Na een aantal sabotagepogingen (!) van mijn mannelijke medekandidaten tijdens de opleiding, kon ik dezelfde mensen mijn diploma voorschotelen als antwoord." Dit is een extreem geval maar de houding is niet zeldzaam.

Dat het ook anders kan vertelt Franziska, een Zwitserse duikinstructrice. "Mijn hele familie dook al en het was heel gewoon dat ik ook ging duiken toen ik 12 werd. Het werd een echte passie voor me om alle mooie dingen onder water te ontdekken en mijn vader moest me een beetje remmen anders zag ik de schoolbanken niet meer. Toen ik ging werken als duikinstructrice werd ik, na een tijdje, volledig geaccepteerd. Mijn ervaring is dat je als vrouwelijke instructeur jezelf meer moet bewijzen ondanks dat je dezelfde examens als de mannen hebt afgelegd. Mannelijke collega's willen vaak je kennis en kunde testen en zelfs leerlingen trachten soms je gezag als vrouw te ondermijnen."

Daniela: "Ik wil niet per se negatief spreken over mannelijke duikers want er zijn steeds meer mannen die je meer bewonderen voor wat je doet, maar als de rest wat meer open minded zou zijn en het macho gedoe laat zitten, dan zou het veel makkelijker zijn voor vrouwen. Ik denk ook dat vrouwelijke instructeurs studenten vaak vanuit een andere hoek kunnen benaderen en hen soms op een andere wijze motiveren."

Guud, een (grot)duiker uit Nederland, heeft een nuchtere kijk op deze discussie. "Ik zie vrouwen niet anders dan mannelijke duikers en ikzelf heb nooit een probleem gehad met het geaccepteerd worden. Ik ben een fanatieke grotduiker en in deze tak van duiken is het relatief zelden een vrouw te zien. Ik denk er echter niet te veel over na aangezien ik me op mijn duiken moet concentreren."

De feiten en de realiteit

Alhoewel het moeilijk is om exacte statistieken te krijgen, wijzen de huidige schattingen op 20-35% vrouwen in de actieve duikpopulatie, e.e.a. afhankelijk van de regio. Er wordt veel gediscuteerd over vrouwen en duiken en er zijn zelfs hele boeken aan gewijd. Fysiologische verschillen tussen mannen en vrouwen zijn een feit en sommige studies hebben een aantal voor- en nadelen laten zien tussen mannelijke en vrouwelijke duikers.

Een van de meest gehoorde zaken is dat vrouwen een grotere oppervlakte/lichaamsmassa ratio hebben en daardoor eerder gevoelig zijn voor kou. Alhoewel dit wetenschappelijk bewezen is, zijn de oplossingen simpel zoals het aantrekken van een iets dikker pak of gewoon accepteren dat je duiktijd iets korter is. Duiken moet plezier zijn en dat houdt op wanneer je het koud krijgt. Mannen hebben de neiging vaak tot aan de uiterste grens te gaan en komen soms met een lichte onderkoeling boven. Beter?

De bewering dat vrouwen gevoeliger zijn voor het krijgen van decompressieziekte doordat ze een hoger vetgehalte van moeder natuur hebben meegekregen is niet bewezen. Er zijn studies die mogelijk wijzen op een hoger risico tijdens de menstruatieperiode maar deze studies zijn zeer recent en niets is nog in de praktijk getest. Het is een feit dat we nog steeds heel weinig zeker weten over hoe en wanneer je decompressieziekte krijgt en er zijn zoveel factoren in het spel dat we absoluut geen onderscheiden kunnen aangeven op basis van het geslacht.

Mijn observatie als instructeur is dat vrouwen goede en soms betere duikers zijn aangezien ze zich niet hoeven te bewijzen. Ze kunnen genieten van wat ze zien onderwater en komen niet boven water met de behoefte om duikdiepte als prestatiemeter te gebruiken. Als ze zich onzeker voelen over zichzelf is dat vaak de invloed van collegaduikers om hen heen, meestal mannen. En hoeveel beter zijn mannelijke duikers dan wel? In ieder geval zijn ze superieur in het aantal geconsumeerde liters van alcoholhoudende dranken voor en na het duiken, alhoewel dit tegen de veiligheidsregels is. Ze zijn ook beter in het nemen van onnodige risico's die kunnen leiden tot duikongevallen zoals het duiken in (te) sterke stromingen, te ruwe zee, en alsmaar dieper en dieper. Degene die hen niet volgt in hun stupiditeiten is dan een watje. De ongevallenrapporten lezende vraag je je soms af of deze duikers hun brevet nog waardig zijn.

Als je bovenstaande zaken in ogenschouw neemt zou je kunnen zeggen dat vrouwelijke duiker betere duikers zijn aangezien ze vaak te grote risico's mijden en de duikregels beter respecteren. Het is waar dat vrouwen in zeer algemene zin fysiek minder sterk zijn dan mannen en in sommige situaties kunnen ze moeilijker meekomen. Echter dit is in beide geslachten zo van de individuele conditie afhankelijk dat je hieruit niet kan afleiden dat vrouwen een mindere plaats in de duiksport zouden hebben. Duiken is plezier hebben en genieten van de natuur onder water en iedere duiker doet dat binnen haar of zijn fysieke en mentale grenzen. Gehandicapten zijn vaak in staat om ook te duiken en genieten van deze activiteit.

Michelle uit Canada is zelf een gehandicapte duiker en haalde onlangs haar "gevorderde" brevet. "Voor mij was het naast het verschil in geslacht ook nog een kwestie van fysiek vermogen. Als ik duik kan ik meer dan op het land omdat de invloed van de zwaartekracht weg is". Dit bewijst de realiteit dat er geen echte verschillen zijn die het voor vrouwen moeilijker zouden maken om te leren duiken en deze sport kan door bijna iedereen beoefend worden.

Wat als je het wilt proberen?

Als je het sportduiken eens wilt proberen, kun je het beste naar een duikcentrum bij je in de buurt gaan of tijdens je vakantie een introductieduik maken. Probeer het eens en kijk of je het leuk vindt. PADI is een organisatie die zelfs een heel introductieprogramma heeft ontwikkeld voor mensen van 8 tot 80 jaar. PADI-scholen vind je over de hele wereld en er is er ook één bij jou in de buurt. Lokale duikclubs en centra vormen een prima basis om een kring van duikvrienden op te bouwen en ervaringen te delen en uit te wisselen. Natuurlijk kun je ook in het buitenland je brevet halen als je Nederland te koud vindt, want PADI-diploma's zijn over de hele wereld erkend.

Vaak brengt het duiken je ook meer dan alleen de sport. Een goed voorbeeld is Zareena, een Zwitserse duiker die recentelijk haar brevet als Divemaster (duikgids) haalde. Ze volgde het voorbeeld van haar oudere broer die al dook en na de cursus vertelde ze: "Ik voel mezelf niet minder dan mannelijke collega's, alhoewel het slepen met de uitrusting nog wel eens zwaar kan zijn. Veel vrouwen denken dat duiken moeilijk is maar dat valt reuze mee. Ik heb zelf veel geleerd van de cursussen en ben er mentaal als mens ook op vooruit gegaan. Ik ken veel beter mijn lichaam, mijn mentale en fysieke grenzen en kan veel beter met crisissituaties omgaan. DUIKEN IS GEWOON TE GEK!!!"

Dus probeer het eens en zie of jij ook een andere wereld wilt ontdekken.

Peter Mieras
Instructor te Cannes, Frankrijk
SUB-VISION

Met dank aan hen die hielpen bij het tot stand brengen van dit artikel.